System KRK

Podstawy teatrologii, wiedza o muzyce, wstęp do sztuk plastycznych

KOD: HKL-1-105-s

ECTS: 6
Osoba odpowiedzialna za moduł:
  • prof. nadzw. dr hab. Jacek Dębicki
Osoby prowadzące:
  • prof. nadzw. dr hab. Jacek Dębicki
  • dr Jacek Ziemek
  • dr Aleksandra Wojda
Zobacz pełny opis modułu

Program wykładów i pozostałych zajęć:


Wykład
liczba godzin: 56
Wiedza o muzyce
Student wybiera 2 spośród 3 wykładów (Wiedza o muzyce, Wstęp do sztuk plastycznych, Podstawy teatrologii).
Zajęcia mają na celu wprowadzenie studentów w najważniejsze zagadnienia z zakresu współczesnej wiedzy o muzyce oraz przekazanie im podstaw wiedzy dotyczącej rozmaitych gatunków, form, funkcji oraz sposobów funkcjonowania muzyki w kulturze. Proponowane w ramach kursu ujęcie posiada charakter problemowy, przy czym omawiane na wykładach zjawiska i problemy prezentowane będą w oparciu o reprezentatywne przykłady ich realizacji: fragmenty utworów muzycznych różnych epok i stylów bądź odpowiedni materiał ikonograficzny. Z tego względu obecność na wykładach jest obowiązkowa.
Problematyka zajęć:
1. Muzyka czy muzyki? o dawnych i współczesnych ujęciach sztuki dźwięków.
- co jest, a co nie jest muzyką?
- tzw. muzyka klasyczna - tzw. muzyka popularna/rozrywkowa i jej odmiany - tzw. muzyka świata;
- koncepcje muzyki w kulturze europejskiej: od pitagorejskiej harmoniae mundi do współczesnej muzyki konkretnej.
2. Muzyka w kulturze.
- religijne, społeczne i antropologiczne funkcje muzyki (wprowadzenie);
- paradygmat muzyki wokalnej a paradygmat muzyki instrumentalnej w muzyce europejskiej (wprowadzenie);
- muzyka w perspektywie intermedialności (opera, film, taniec).
3. Muzyka i jej media: głos/muzyka wokalna i wokalno-instrumentalna.
- antropologie głosu w muzyce europejskiej i wybranych kulturach pozaeuropejskich;
- relacje słowo - melodia - rytm w europejskiej muzyce wokalnej;
- relacje głos - instrument w muzyce wokalno-instrumentalnej;
- skale głosu i techniki wokalne w muzyce europejskiej;
- najważniejsze formy wokalne i wokalno-instrumentalne w klasycznej muzyce europejskiej.
4. Muzyka i jej media: instrumenty muzyczne/muzyka instrumentalna, elektroniczna i konkretna.
- symbolika instrumentów muzycznych w kulturze europejskiej i wybranych kulturach pozaeuropejskich;
- instrumentarium muzyczne a gatunki i formy muzyczne;
- muzyka absolutna a muzyka programowa w klasycznej muzyce instrumentalnej;
- elektronika w muzyce klasycznej i innych gatunkach muzycznych;
- muzyka konkretna.
5. Muzyka i jej media: nośniki dzieła muzycznego.
- muzyka europejska i pozaeuropejska w przekazie ustnym;
- modele notacji muzycznych;
- muzyka w nagraniach analogowych i zapisie cyfrowym.
6. Przestrzenie muzyki.
- muzyka w świątyni: formy i symboliki muzyki religijnej;
- świecka muzyka dworska i salonowa w kulturze europejskiej;
- muzyka w przestrzeni publicznej: teatr - filharmonia - ulica - internet.
7. Muzyka jako komponent dzieła intermedialnego.
- opera w Europie: od tragedii greckiej do dramatu muzycznego;
- wzorce i funkcje muzyki w filmie;
- muzyka i taniec w kulturze europejskiej i wybranych kulturach pozaeuropejskich.
Wstęp do sztuk plastycznych
Student wybiera 2 spośród 3 wykładów (Wiedza o muzyce, Wstęp do sztuk plastycznych, Podstawy teatrologii).
Celem zajęć jest przekazanie ogólnej wiedzy z zakresu sztuk plastycznych, w tym omówienie podstawowych pojęć z dziedziny sztuk plastycznych oraz podstawowych dziedzin sztuk plastycznych. Studenci otrzymają również ogólną wiedzę o metogologii historii sztuki oraz epokach formalnostylistycznych w historii sztuki.
Program zajęć:
1. Podstawowe pojęcia z dziedziny sztuk plastycznych.
2. Podstawowe dziedziny sztuk plastycznych:
a. architektura (urbanistyka, architektura krajobrazu, architektura ogrodów, architektura wnętrz, architektura miejska i wiejska, architektura kultowa i świecka);
b. rzeźba (relief, płaskorzeźba, wypukłorzeźba, wklęsłorzeźba, rzeźba kultowa, wotywna, nagrobna, pomnikowa portretowa, ogrodowa oraz rzeźba czy plenerowa).
c. malarstwo (malarstwo przedstawiające, malarstwo nieprzedstawiające, malarstwo monumentalne, ścienne, plafonowe, sztalugowe, tablicowe, malarstwo miniaturowe, malarstwo polichromiczne i monochromatyczne):
- techniki malarskie: technika olejna, akwarela, tempera, gwasz, pastel, enkaustyka, fresk, al. secco, mozaika, witraż, sgraffito, stereochromia, asemblage, collage, emballage.
d. rysunek (szrafowanie, lawowanie);
e. sgraffito;
f. grafika:
- grafika artystyczna:
- podstawowe techniki graficzne:
- wypukłe (drzeworyt, linoryt, gipsoryt, metaloryt);
- wklęsłe (miedzioryt, staloryt, suchoryt, mezzotinta, kamienioryt, akwaforta, akwatinta, elektrotinta);
- płaskie (litografia, algrafia i cynkografia);
- grafika użytkowa.
g. kaligrafia;
h. instalacja;
i. ceramika;
j. fotografika;
k. wzornictwo przemysłowe.
3. Chronologia i specyfika formalnostylistyczna epok artystycznych:
a. styl i modus w sztukach plastycznych;
b. historia sztuki jako historia stylu;
c. historia sztuki jako dzieje zjawisk artystycznych.
4. Metodologia badań zjawisk artystycznych:
a. metoda formalnostylistyczna;
b. Max Dvořák i historia sztuki jako historia idei (metoda formalno-treściowa);
c. Erwin Panofsky i dzieło sztuki w kontekście ikonologicznym (metoda formalno-tematyczno-treściowa);
d. semiotyka i historia sztuki; wykorzystanie semiotyki w badaniach nad sztuką;
e. strukturalizm i poststrukturalizm w historii sztuki;
f. metody badawcze współczesnej historii sztuki (The New Art History).
Podstawy teatrologii
Student wybiera 2 spośród 3 wykładów (Wiedza o muzyce, Wstęp do sztuk plastycznych, Podstawy teatrologii).
Celem wykładu jest zapoznanie studentów z założeniami nowoczesnej wiedzy o teatrze jako zjawisku estetycznym, semiotycznym, społecznym i kulturowym. Wykład skupi się na przedstawieniu zasadnicznych metodologii badania teatru – ze szczególnym uwzględnieniem badań (post)semiotycznych i komunikacyjnych. Uwzględnione zostaną najważniejsze wydarzenia w historii teatru jako spektaklu, współdziałanie sztuki teatralnej z innymi dziedzinami aktywności artystycznej oraz sytuacja teatru w obliczu inwazji mediów elektronicznych. Słuchacze zyskają umiejętność posługiwania się różnorodnymi dyskursami metodologicznymi, która pozwoli im na samodzielny opis i wartościowanie tekstów teatralnych (dramatów i ich scenicznych realizacji) od antyku poprzez teatr klasyczny po najbardziej ekstremalne zjawiska awangardowe. Przedstawione zostaną kluczowe zjawiska, przywołane fundamentalne postaci (aktorów, autorów, reżyserów, inscenizatorów oraz teoretyków) oraz opisane zasadnicze nurty. Zyskane dzięki wykładowi kompetencje mogą przydać się w ewentualnej pracy naukowej i krytycznej oraz w korzystaniu z przedstawień teatralnych w roli tzw. przeciętnego widza.
Wykład ilustrowany będzie materiałami audiowizualnymi, które ukażą całe bogactwo i skomplikowanie materii teatralnej, z którymi muszą uporać się badacze teatru oraz zwykli widzowie.
LISTA PODSTAWOWYCH ZAGADNIEŃ I PROBLEMÓW:
1. Fundamentalne pojęcia teatrologii w ujęciu semiotycznym i w świetle teorii komunikacji.
2. Teatr antyczny – ujęcie historyczne i nowoczesne realizacje sceniczne.
3. Teatr Williama Szekspira i Moliera – ujęcie historyczne i recepcja współczesna.
4. Wielka Reforma Teatru i jej wpływ na teatr współczesny.
5. Teatr realistyczny – geneza i sytuacja obecna.
6. Teatr symboliczny i postsymboliczny.
7. Teatr ekspresjonistyczny – teoria i praktyka.
8. Teoria i praktyka sceniczna Bertolta Brechta.
9. Zasady teatru postdramatycznego.
10. Happening – teoria, praktyka, perspektywy.
11. Teatr operowy – inscenizacje klasyki i dzieł współczesnych.
12. Teatr muzyczny i teatr tańca nowoczesnego.
13. Aktorstwo i reżyseria sceniczna – teoria a praktyka.
14. Monodram i fenomen stand-up. Warsztat krytyka teatralnego.

Warunki zaliczenia

Podstawy teatrologii
Wykład kończy się punktowanym zaliczeniem pisemno-ustnym 100%, który egzekwuje poziom wiedzy TEORETYCZNEJ wyniesionej z wykładu oraz zalecanych lektur (obowiązkowych i uzupełniających) na poziomie PRAKTYCZNYM. Przygotowując się do zaliczenia, studenci przygotowują samodzielną pisemną recenzję wybranego (uzgodnionego z wykładowcą) spektaklu teatralnego, której tezy będą ustnie bronione przed wykładowcą. Punktowana będzie wiedza wyniesiona z zajęć, kultura języka, myślowa dyscyplina wywodu, umiejętności krytyczne oraz zdolność obrony własnych racji i sądów. Subiektywny stosunek wykładowcy do opisywanego i ocenianego przez egzaminowanego spektaklu teatralnego nie będzie miał wpływu na ocenę.

Warunkiem zaliczenia zajęć z wiedzy o muzyce jest:
1. Zaliczenie kolokwium pisemnego z materiału prezentowanego na wykładach 90%. Kolokwium zaliczeniowe odbędzie się na ostatnich zajęciach w semestrze . 10% aktywny udział w zajęciach
2. Obecność na wykładach. Każdy student ma prawo najwyżej do dwóch nieobecności w semestrze. Wszystkie kolejne nieobecności student będzie musiał zaliczyć w ramach dodatkowego kolokwium pod koniec semestru.

Wstęp do sztuk plastycznych:
90% kolokwium zaliczeniowe 10% aktywność

Wymagania wstępne i dodatkowe

Wstęp do sztuk plasycznych: Wymagana jest wiedza ogólna z zakresu sztuk plastycznych na poziomie liceum humanistycznego.

Literatura

Wstęp do sztuk plasycznych:
- J. Białostocki, Sztuka i myśl humanistyczna, warszawa 1966.
- T. Dobrowolski, Strukturalizm w historii sztuki, Studia metodologiczne VI (1969), s. 3-45.
- E. Panofsky, Studia z historii sztuki, Warszawa 1971.
- M. Porębski, Ikonosfera, Warszawa 1972.
- L. Kalinowski, Max Dvořák i metoda badań nad sztuką, Warszawa 1974.
- Wł. Tatarkiewicz, Dzieje sześciu pojęć. Sztuka. Piękno. Forma. Twórczość. Odtwórczość. Przeżycie estetyczne, Warszawa 1976.
- J. Białostocki, Kryzys pojęcia stylu, w: Biuletyn historii sztuki, XL (1977), s. 3-10.
- J. Białostocki, Historia sztuki wśród nauk humanistycznych, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980.
- J. Dębicki, Strukturalismus in der Methodenlehre der Kunstgeschichte, w: Česko-slovenski struktuaralizmus a Viedenski scientizmus (Zbornik referátov z konferencie), Bratislava 1992, s. 168-183 (dla osób znających język niemiecki).
- J. Dębicki, F. Faure, D. Grünewald, A. Pimentel, Historia sztuki. Malarstwo – rzeźba - architektura, Warszawa 1998 (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne) – przekład z języka francuskiego Jacek Dębicki: J. Dębicki, F. Faure, D. Grünewald, A. Pimentel, Histoire de l`art. Architecture, sculpture et peinture, wydane przez Hachette Livre, Paris 1995 – do historii i chronologii epok artystycznych.
- A. D`Alleva, Metody i teorie historii sztuki, Kraków 2008.
- Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 1997 (i następne wydania).
Wiedza o muzyce

Wiedza o muzyce - wybór literatury:
• M. Assayas (red.), Le nouveau dictionnaire du rock, Paris 2014
• F. Blume (red.), Die Musik in Geschichte und Gegenwart : allgemeine Enzyklopädie der Musik, Kassel 1994-
• M. Bukofzer, Muzyka w epoce baroku, tłum. E. Dziębowska, Warszawa 1970
• O. Carillo, J.-C., Jollet, Histoire de la musique, Paris 2011
• A. Chodkowski (red.), Encyklopedia Muzyki, Warszawa 1995
• J. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska, Historia muzyki, Kraków 1989-90, t. 1-2
• J. Chomiński, K. Wilkowska-Chomińska, Formy muzyczne, Kraków 1974-87, t. 1-5
• Ch. Cox i D. Warner (red.), Kultura dźwięku. Teksty o muzyce nowoczesnej, tłum. J. Kutyła, Warszawa 2010
• C. Dahlhaus, Co to jest muzyka?, tłum. D. Lachowska, Warszawa 1992
• C. Dahlhaus, Idea muzyki absolutnej i inne studia, tłum. A. Buchner, Kraków 1988
• J. Deniot, C. Dutheil, F.-X. Vrait (red.), Dire la voix : approche transversale des phénomènes vocaux, Paris 2000
• S. Dodds, S. C. Cook, Bodies of sound : studies across popular music and dance, Farnham 2013
• A. Einstein, Muzyka w epoce romantyzmu, tłum. M. i S. Jarocińscy, Warszawa 1965
• E. Fubini, Historia estetyki muzycznej, tłum. Z. Skowron, Kraków 1997
• M. Gmys, Harmonie i dysonanse. Muzyka Młodej Polski wobec innych sztuk, Poznań 2013
• R. D. Golianek, Zrozumieć operę, Łódź 2009
• D. Gwizdalanka, Historia muzyki, Kraków 2005-2011, cz. 1-4
• A. Hui, J. Kursell, M.W. Jackson (red.), Music, sound, and the laboratory from 1750-1980, Chicago 2013
• M. Kowalska, ABC historii muzyki, Kraków 2005
• L. Kramer, Music as Cultural Practice, 1800-1900, London 1993
• S. Lifar, Histoire du ballet, Paris 1966
• J. Niedziela, Historia jazzu. 100 wykładów, Kraków 2009
• A.G. Piotrowska, O muzyce i filmie, Kraków 2014
• L. Polony, Przestrzeń i muzyka, Kraków 2007
• J. Reiss, Mała historia muzyki, Kraków 1987
• Ch. Rosen, Music and Sentiment, Yale 2010
• Ch. Rosen, Styl klasyczny. Haydn, Mozart, Beethoven, tłum. R. Augustyn, Warszawa/Kraków 2014
• Ch. Rosen, The Romantic Generation, Cambridge 1998
• A. Ross, Reszta jest hałasem. Słuchając dwudziestego wieku, tłum A. Laskowski, Warszawa 2011
• S. Sadie (red.), The New Grove Dictionnary of Music and Musicians, London 1980
• D. Stockmann (red.), Volks- und Popularmusik in Europa, Laaber 1992
• A. Wilson-Dickson, Historia muzyki chrześcijańskiej. Od chorału gregoriańskiego do muzyki gospel, tłum. M. Wiśniewska, Warszawa 2007
• T.A. Zieliński, Style, kierunki i twórcy muzyki XX wieku, Warszawa 1980

Podstawy teatrologii:
Maciej Karpiński – Życie i śmierć na Broadwayu. Warszawa 1990.
Odette Aslan – Aktor XX wieku. Przekład Maria Olga Bieńka. Warszawa 1978.
Allardyce Nicoll – Dzieje teatru. Przekład Antoni Dębicki. Warszawa 1977.
Jean-Pierre Sarrazac – Słownik dramatu nowoczesnego i najnowszego. Przekład Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera, Kraków 2007.
Patrice Pavis – Współczesna inscenizacja. Źródła, tendencje, perspektywy. Przekład Piotr Olkusz. Warszawa 2011.
Lawrence Graver – Samuel Beckett. Waiting for Godot. A Student Guide. Cambridge 2004.
Erika Fischer-Lichte – History of European Drama and Theatre, London 2002.
Keir Elam – The Semiotics of Theatre and Drama. London 1980.
Phyllis Zatlin – Theatrical Translation and Film Adaptation. Clevedon-Buffalo-Toronto 2005.
Matthew Causey – Theatre and Performance in Digital Culture. London 2006.

Uwagi

Każdy z przedmiotów w ramach modułów punktowany jest po 3 ECTS. Student do zaliczenia modułu zobowiązany jest do wybrania dwóch spośród trzech oferowanych przedmiotów.